مصاحبه با آقای دکتر ایرج فیضی سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی برای ویژه نامه سالگرد تاسیس جهاد دانشگاهی

آقای دکتر ایرج فیضی، سرپرست پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی برای ویژه نامه سالگرد تاسیس جهاد دانشگاهی در مصاحبه ی خود با خبر نگاران چنین گفت؛

  • با توجه به شعار سال و نیز تاکید برنامه ششم توسعه جهاد دانشگاهی چه برنامه هایی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی برای اشتغال و توانمند سازی جوانان تدارک دیده شده؟

ضمن تبریک سالروز تاسیس جهاد دانشگاهی، همان طور که اطلاع دارید برنامه ششم توسعه کشور تاکید ویژه ای بر مسئله اشتغال دارد و متعاقباً برنامه ششم توسعه جهاد دانشگاهی نیز به این مسئله توجه ویژه نموده است. ما در اولین گام برای تعیین مسیر درست برای پژوهشگاه اقدام به مطالعه دقیق برنامه ششم توسعه کردیم تا بتوانیم به یک هماهنگ دقیق بین برنامه های پژوهشگاه با اولویت های کشور در حوزه علوم انسانی و اجتماعی برسیم. البته برخی از این اهداف و مسائل قبلاً نیز در دستور کار پژوهشگاه بوده است اما تلاش ما این است که اِشِل کارها و سطح فعالیتهای پژوهشگاه را ارتقا بدهیم.

با توجه به مطالعات انجام شده مقرر شد که یکی از ماموریتهای اصلی پژوهشگاه در راستای اهداف برنامه ششم کشور و جهاد دانشگاهی، پرداختن به مسئله بیکاری باشد. البته ما قرار نیست در اینجا کار آکادمیک صرف بکنیم. رویکرد ما در پژوهشگاه انجام پژوهشهای کاربردی و رسیدن به راهبردهای عملی برای حل مسئله است. نرخ بیکاری در حال حاضر در کشور در حال رشد سریع است و از حالت یک چالش معمولی خارج شده و اصطلاحاً امروز تبدیل به یک اَبَر چالش شده است که پیامدهای مخربی هم برای خانواده ها دارد و هم برای اقتصاد  و توسعه کشور. در پژوهشگاه تخصصهای مرتبط با این قضیه یعنی اقتصاد و مدیریت و... وجود دارد اما ترجیح بر این شد که این مسئله به دلیل اهمیت فوق العاده اش به صورت بین رشته ای و برای همه گروه ها در دستور کار قرار بگیرد که امیدواریم نتیجه آن فقط در سطح پژوهش علمی باقی نماند و عملا موجب ایجاد تحول در اشتغال کشور بشود.

  • به نظر شما پژوهشگاه علوم انسانی تا چه حد می تواند در سطح کلان و ملی پژوهش های کاربردی را به سرانجام برساند؟

در مجموعه پژوهشگاه مسائل زیادی که در سطح کلان مسئله اساسی کشورند از قبل در دستور کار بوده اند. برای مثال یکی از مسائلی که در اینجا مورد پژوهش قرار گرفته، بحث سنجش فضای سرمایه گذرای در اقتصاد ایران است. این مسئله در سطح ملی هم با تولید ملی در ارتباط است و هم با بیکاری. تلاش ما بر این است که فضای سرمایه گذاری را رصد و مشکلا را شناسایی کنیم. طبیعتاً مسائل مربوط به این حوزه همگی کلان و ملی اند و پژوهش ها نیز در همین سطح انجام می شوند.

مسئله بعدی بافتهای فرسوده و ناکارامد است در این مورد نیز به طور مشخص در برنامه ششم توسعه مورد توجه قرار گرفته. مجموعه پژوهشگاه در این مورد نیز از قبل تجارب خوبی کسب کرده ولی اکثر این پژوهش ها در سطح استانی و بیشتر در سطح استان تهران انجام شده اند تلاش ما بر این است که این مسئله را در سطح ملی پیگیری کنیم چراکه در برنامه ششم توسعه هم از احیای بافت های فرسوده در سطح شهری صحبت می شود هم در سطح روستایی. لذا ابعاد مختلفی از این مسئله در دستور کار قرار گرفته است.

بحث بعدی، ایجاد نظام جامع مدیریت دانش و شبکه دانش است. در ایران ما مدیران زیادی داریم که سالها در مناصب مختلف تجربیات زیادی کسب کرده اند. تجارب این مدیران باید برای مدیران نسل بعد مستندسازی بشود تا از تکرار برخی تجارب غلط جلوگیری شود. گروه مدیریت پژوهشگاه به طور ویژه بر این مسئله تمرکز کرده و مجدداً تلاش ما این است که در این مورد نیز سطح انجام پژوهش ها کلان و ملی باشد.

مسئله بعدی، سبک زندگی است. در برنامه ششم، جهاد دانشگاهی به عنوان یکی از دستگاه هایی نام برده شده که باید از توانمندی اش در رابطه با سبک زندگی استفاده شود. لذا در اینجا تصمیم ما بر این شد که در این مورد نیز ما پیمایشی در سطح ملی برای رصد سبک زندگی انجام بدهیم. قطعاً این پیمایش یکی از کارهای بزرگی خواهد بود که در آینده بسیار مورد توجه قرار خواهد چرا که سبک زندگی افراد جزو مسائلی است که ابعاد مختلفی دارد و بسیاری دیگر از مسائل و آسیب های اجتماعی با آن مرتبطند که امیدواریم نتایج این طرح نیز باعث رسیدن به راهکاری اجرایی برای سامان دادن به این آسیب ها بشود. 

یکی دیگر از موارد بسیار مهمی که پژوهشگاه بر روی آن تمرکز کرده، بحث ابعاد اجتماعی فضای مجازی و شبکه های مجازی است. اهمیت این مسئله نیز به گمان من برای همگان روشن است. فضای مجازی جزو دغدغه های کلان کشور است. بررسی ابعاد و مسائل اجتماعی مرتبط با فضای مجازی اکنون در دستور کار گره جامعه شناسی پژوهشگاه قرار دارد. برای اینکار نیز یک پیمایش ملی برنامه ریزی شده که هدف از آن پایش بسیاری از متغیرهای اجتماعی مرتبط با این حوزه است.

مسئله بعدی، مسئله هویت ایرانیان است که هم در اسناد بالادستی مورد توجه ویژه است و هم در بیانات مقام معظم رهبری تا حدی که رهبری بحث هویت را معیاری برای سنجش برنامه های توسعه می دانند و معتقدند که برنامه هایی که باعث تقویت هویت ایرانی-اسلامی بشود برنامه های توسعه ای درست هستند و آنهایی که هویت ما را تضعیف یا نابود کنند برای کشور مناسب نیستند. مسائل و آشوبهایی که امروز در منطقه می بینیم از یک جهت برآمده از مسئله هویت هستند. در کشورهایی مانند عراق و سوریه و... رشد ناهمسان ابعاد هویتی و تاکید قومیتها و مذاهب بر تعریف خودشان بر اساس فقط یک شاخصه هویتی باعث شده چنین مسائلی را در منطقه شاهد باشیم. در کشور ما البته به دلیل سابقه تمدنی و فرهنگی قوی این چنین مسائلی نتوانسته اند هنوز بدل به یک چالش ملی شوند اما نباید از وجود چنین پتانسیلی غفلت نمود. لذا در بحث پایش هویت ملی نیز به نظر ما باید پایش در سطح ملی و کلان صورت بگیرد که پژوهشگاه ینز در این رابطه مشغول به فعالیت است. برنامه های دیگری نیز از قبل در شبکه برنامه گروه های دیگر پژوهشگاه بوده اند که این مسائل نیز از جهت اهمیت در سطح مسائل ملی طبقه بندی می شوند مثلا گروه علوم سیاسی بر روی کارآمد دولت متمرکز شده است یا در گروه روان شناسی اجتماعی، مطالعه خلقیات ایرانیان در دستور کار قرار گرفته. گروه ادبیات بر روی ادبیات داستانی معاصر مشغول به پژوهش است و در گروه الهیات نیز بحث های مرتبط با انسان شناسی مقایسه ای بین اسلام و غرب با رجوع به قران در حال پیگیری است که امیدواریم نتایج این طرح ها نیز برای کشور پیامدهای مثبتی به همراه داشته باشد.

  • در مورد امکانم ارتباط با بخش خصوص و تعاونی چه نظری دارید؟ آیا امکان این مسئله وجود دارد؟

  پژوهش های علوم انسانی تا حدی می توانند با بخش خصوصی یا تعاونی ارتباط برقرار کنند اما مسائل پیگیری شده در این پژوهش ها معمولاً مسائلی نیستند که بخش خصوصی به دنبال آن باشند. سنجش فضای سرمایه گذاری یا سبک زندگی  یا حتی مسئله بیکاری و همه مسائل دیگری که در بالا توضیح داده شد جزو مسائل کلی کشورند و دستگاه های دولتی متصدی آن هستند. در برنامه ششم توسعه خیلی مشخص دولت موظف شده که در مورد مسائلی مثل سبک زندگی اقدام موثر انجام بدهد. بخش خصوصی سودی در پرداختن به این مسائل نمی بیند پس طبیعی است که از آن انتظار سرمایه گذاری برای پزوهش در این حوزه نداشته باشیم. البته در مورد برخی از مسائل ممکن است بخش خصوصی بتواند وارد شود اما مسائل ما در پژوهشگاه از آنجایی که عمدتاً کلان و ملی هستند به همین جهت متصدی اصلی آن فقط دولت می تواند باشد. ما نیز به طور جدی سعی می کنیم برای حل مسائلی که دولت مکلف به حل آنها شده راهکار علمی ارائه بدهیم و تحلیل های درست و کاربردی به دولت ارائه نماییم.

  • پس پژوهشگاه به دنبال اجرای طرح های کاربردی در سطح ملی است و برخی از این پژوهش ها نیز به شکل فرا-رشته ای برای همه در دستور کار هستند.

   بله به طور مشخص برای مسئله اشتغال و بیکاری، ما از گروه ها می خواهیم که غیر از ماموریت ویژه ای که هر کدام دارند به طور ویژه به این مسئله نیز بپردازند. اشتغال یکی از مسائل اصلی کشور است و به همین ترتیب باید جزو مسائل اصلی کشور باشد. همچنین پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی اخیراً تلاش برای تدوین شاخص های سند چشم انداز شروع کرده که قطعاً هر کدام از این شاخص ها یکی از گروه های حاضر در پژوهشگاه را درگیر خواهد کرد. این طرح که از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی به ما محول شده به دنبال پایش میزان اجرایی شدن سند چشم انداز توسعه است که شاخص های آن باید تدوین شود. روش اندازه گیری این شاخص ها باید مشخص شود و به طور مستمر داده های مربوط به آن جمع آوری شده و با آنچه که در سند به آن اشاره شده، تطابق داده شود که امیدواریم در آینده این طرح نیز به سرانجام رسیده و سبب رشد و توسعه کشور باشد.